Âm thanh hifi: Đặc tính, các thành phần cấu tạo và cách phân biệt với hi-end

Đề cập đến trải nghiệm âm nhạc, chắc hẳn thuật ngữ hifi không còn xa lạ với những người yêu nhạc. Vậy chính xác, âm thanh hifi có nghĩa là gì? Thuật ngữ này khác gì với hi-end? Bài viết dưới đây của chúng tôi sẽ cung cấp kiến thức đầy đủ và chi tiết về định nghĩa, đặc điểm, các thành phần cấu tạo cũng như cách lắp đặt một hệ thống âm thanh hifi tiêu chuẩn. 

Âm thanh hifi là gì?

Hi-fi là từ viết tắt của High Fidelity, hiểu sát nghĩa là độ trung thực cao. Âm thanh hifi trong trường hợp này được định nghĩa là khả năng tái tạo âm thanh với độ chân thực, tự nhiên, sống động và gần với âm thanh gốc nhất. Chỉ số hifi càng cao, đồng nghĩa với âm thanh càng chất lượng và ngược lại. 

Theo tiêu chuẩn của AES (Audio Engineering Society), hệ thống âm thanh hifi lý tưởng có thể đạt độ méo âm dưới 0.1%, đáp ứng tần số từ 20Hz – 20kHz. Đây cũng là tiêu chuẩn của âm thanh hifi trong các hệ thống âm thanh chuyên nghiệp như phòng thu, phòng nghe nhạc, buổi biểu diễn trực tiếp gồm: tiếng ồn và méo tiếng thấp nhất có thể, đáp ứng tần số phẳng trong dải tần số làm việc dự định. 

Một hệ thống âm thanh hifi tiêu chuẩn thường gồm loa, amply và các thiết bị nguồn phát chất lượng cao, sở hữu âm bass chắc chắn, treble trong trẻo, giúp người dùng tăng trải nghiệm và gu “thưởng thức” trong quá trình nghe nhạc tại gia. 

Lịch sử phát triển của âm thanh hifi

Từ những năm 1930, các nhà sản xuất âm thanh đã tiến hành nghiên cứu và cải tiến thiết bị thu phát để tạo ra những âm thanh có độ trung thực cao. Cho đến năm 1948, một loạt các sáng chế ra đời đã tạo tiền đề cho sự xuất hiện của âm thanh hifi, bao gồm: 

• Các bản ghi âm được thực hiện qua băng từ reel-to-reel. 
• Đĩa Vinyl 33.3 rpm ra đời, giúp nâng cao chất lượng âm thanh và dải động của bản ghi, đồng thời giảm thiểu đáng kể hiện tượng nhiễu. 
• Đài FM ra đời, cho khả năng truyền tải âm thanh với băng thông rộng, ít nhiễu hơn so với đài AM. 
• Loa hiện đại được cải tiến và có tính ứng dụng rộng rãi. 

Khái niệm hifi chính thức xuất hiện và được sử dụng vào những năm 1950, áp dụng cho các bản ghi và thiết bị chất lượng cao của các nhà sản xuất âm thanh. Đến cuối những năm 1950 – đầu 1960, khái niệm âm thanh nổi (stereo) manh nha được khởi phát, đánh dấu bước phát triển mới của hệ thống âm thanh gia đình. 

Đặc điểm của âm thanh hifi

Hi-fi đề cập đến tiêu chuẩn chất lượng cao của hệ thống âm thanh. Loại âm thanh này thường có những đặc điểm như sau: 

• Độ trung thực cao: Âm thanh hifi được tái tạo gần nhất với âm thanh gốc nên có độ chính xác, tự nhiên cao nhất. 
• Tần số đáp ứng: Hifi có tần số đáp ứng rộng, từ 20Hz – 20kHz hoặc hơn. Điều này đảm bảo hifi có thể tái tạo tất cả các loại âm thanh trong dải tần số nhạc, từ bass sâu đến treble cao mà không bị chồng chéo hay thiếu hụt.
• Độ méo thấp: Hệ thống hifi có độ méo thấp, giảm thiểu tối đa các tạp âm, tức là không có sự chênh lệch quá nhiều giữa âm thanh gốc và âm thanh được tái tạo. 
• Độ nhạy cao: Kể cả ở mức âm lượng thấp, hifi vẫn có thể tái tạo âm thanh sắc nét. 
• Tính chi tiết trong âm thanh: Âm thanh wifi có khả năng tái tạo cả những chi tiết nhỏ trong hệ thống âm thanh, góp phần nâng cao trải nghiệm nghe nhạc của người dùng. 

Như vậy, việc sử dụng hệ thống âm thanh hifi là yếu tố cốt lõi để gia tăng trải nghiệm giải trí tại gia, thậm chí có thể trở thành món đầu tư đối với những người “sành” âm thanh. 

Tuy nhiên, hệ thống âm thanh hifi cũng có những nhược điểm nhất định. Người dùng cần cân nhắc nhiều yếu tố để đưa ra lựa chọn phù hợp. 

• Chi phí đầu tư cao: Nhược điểm lớn nhất của hệ thống âm thanh hifi là chi phí cao. Theo khảo sát, một hệ thống âm thanh chất lượng cao có giá dao động từ 10 triệu đến hàng trăm triệu đồng. Đây là rào cản lớn đối với người dùng eo hẹp về kinh tế. 
• Yêu cầu khắt khe về không gian lắp đặt: Âm thanh hifi thường yêu cầu không gian lắp đặt rộng rãi và được thiết kế đặc thù (như cách âm tốt) để tối ưu trải nghiệm nghe nhạc. Việc lắp đặt hệ thống này ở không gian hạn chế có thể làm suy giảm chất lượng âm thanh. 
• Khả năng di động hạn chế: Thiết bị trong dàn âm thanh hifi thường nặng và cồng kềnh nên hạn chế về khả năng di chuyển cũng như tính linh động khi cần thay đổi bố cục. 
• Phụ thuộc vào chất lượng nguồn phát: Nếu nguồn phát không đảm bảo, trải nghiệm nghe nhạc của người dùng sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vì vậy, hệ thống âm thanh hifi yêu cầu phải có nguồn phát chất lượng cao, kéo theo việc cần dung lượng lưu trữ đáng kể để phù hợp với các tệp âm thanh kích thước lớn hơn nhiều so với định dạng MP3 hoặc AAC. 
• Bất tiện khi muốn nghe nhạc trực tuyến: Đa phần âm thanh hifi đều tương thích kém với các phần mềm nghe nhạc trực tuyến nên sẽ gây bất tiện cho người dùng khi muốn đổi nền tảng giải trí. 

Các thành phần cơ bản của hệ thống âm thanh hifi

Một hệ thống âm thanh hifi hoàn chỉnh cần có sự kết hợp của nhiều thành phần khác nhau, từ phần tử chính là loa đến các bộ phận hỗ trợ như nguồn phát, cáp kết nối. 

Loa 

Đây là thành phần quan trọng nhất của âm thanh hifi, quyết định đến chất lượng âm thanh, khả năng tái tạo âm nhạc, cũng như trải nghiệm nghe của người dùng. 

Có 3 loại loa phổ biến trong âm thanh hifi gồm: 

• Loa bass: Tái tạo âm trầm. 
• Loa treble: Tái tạo âm cao. 
• Loa full-range: Tái tạo được toàn bộ dải tần số từ bass đến treble. 

Lưu ý khi chọn loa cho hệ thống âm thanh hifi, cần chú ý đến mục đích sử dụng, kích thước phòng nghe, ngân sách dự trù và tính tương thích với các thành phần khác trong hệ thống như amply để đảm bảo không bị xung đột về công suất và trở kháng. 

Amply

Amply là thiết bị khuếch đại tín hiệu âm thanh từ nguồn phát để tăng cường công suất và kiểm soát âm thanh. Việc chọn amply phải phù hợp với loa và nguồn phát. 

2 loại amply thông dụng nhất hiện nay: 

• Power amply: Chỉ có nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu mà không điều chỉnh được âm sắc hay cường độ âm thanh. 
• Amply tích hợp: Kết hợp cả mạch tiền khuếch đại và mạch công suất nên rất tiện lợi cho nghe nhạc và karaoke gia đình. 

Nguồn phát

Nguồn phát chịu trách nhiệm cung cấp tín hiệu âm thanh cho amply. Các nguồn phát phổ biến có đầu CD, đầu phát vinyl (đầu đĩa than), streamer… 

Cáp tín hiệu

Cáp tín hiệu đảm nhận nhiệm vụ truyền dẫn tín hiệu âm thanh từ nguồn phát đến các bộ phận khác trong hệ thống hifi. Ưu tiên sử dụng dây dẫn chất lượng cao để giảm nhiễu và đảm bảo tín hiệu được truyền tải tốt nhất. 

DAC (Digital-to-Analog Converter)

DAC là thiết bị chuyển đổi tín hiệu âm thanh số sang tín hiệu analog phù hợp với đầu ra của loa. Chất lượng của DAC thường quyết định đến tính trung thực của âm thanh.

Bộ điều chỉnh

Gồm có: bộ cân bằng có khả năng điều chỉnh tần số âm thanh và bộ khuếch đại có nhiệm vụ cải thiện chất lượng âm thanh. 

Bộ lọc điện

Chức năng của thiết bị này là để giảm nhiễu từ nguồn điện, nhằm đảm bảo âm thanh hifi không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. 

Các yếu tố tác động đến hệ thống âm thanh hifi

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của âm thanh hifi, như là âm sắc, mật độ âm thanh, trường âm, mức độ phối hợp giữa các nguồn âm… 

Mật độ âm 

Mật độ âm thanh cho biết độ dày của âm thanh. Nếu thiết bị được cấp đủ nguồn điện lớn để tạo được dải âm rộng và thể hiện được độ dày của âm thanh, âm thanh phát ra sẽ chân thực và sinh động hơn. 

Âm sắc

Đây là “màu sắc” của âm thanh. Thông qua âm sắc, người nghe có thể phân biệt được các sắc thái khác nhau như độ trong trẻo, sâu lắng, sắc nét, ấm áp… Thông thường, mỗi nguồn phát khác nhau sẽ tạo ra các âm sắc khác nhau. Một thiết bị âm thanh chất lượng cao là thiết bị phản ánh được gần nhất màu sắc của âm thanh gốc khiến người nghe nhận biết được chính xác âm thanh phát ra từ nguồn nào. 

Trường âm, tầng âm

Trường âm là độ rộng của âm thanh, cho khả năng nhận biết về độ vang và cấu trúc kiến trúc của phòng hát, phòng nghe nhạc. Trong khi tầng âm đề cập đến độ sâu theo từng tầng lớp của âm thanh, giúp người nghe phán đoán được thứ tự và cách bố trí của các loại nhạc cụ. 

Mức độ phối hợp giữa các nguồn âm thanh

Với các bản nhạc phức tạp, có sự hòa trộn của nhiều loại âm thanh hoặc nhiều loại nhạc cụ, hệ thống âm thanh hifi cần thể hiện được sinh động nhất mức độ phối hợp giữa các nguồn này. 

Sự ổn định không gian

Không gian có ảnh hưởng rất lớn đến âm thanh phát ra. Ví dụ, việc thay đổi vị trí của nhạc công, cách bố trí nhạc cụ hay vị trí ngồi của người nghe… đều có khả năng thay đổi tầng âm. Do đó, việc thiết kế phòng nhạc, bố trí thiết bị trong hệ thống âm thanh hifi, nhất là vị trí đặt loa và hướng loa đều quyết định đến tính chân thực của chất lượng âm thanh hifi. 

Tính tương thích giữa các thiết bị

Khi các thiết bị trong hệ thống âm thanh hifi không có sự hòa hợp, dù có được đầu tư đắt đỏ đến đâu cũng không thể đem lại trải nghiệm tốt nhất cho người dùng. 

Cách lắp đặt một hệ thống âm thanh hifi tiêu chuẩn

Trước hết, việc lắp đặt một hệ thống âm thanh hifi cần dựa vào ngân sách dự trù để lựa chọn được thương hiệu phù hợp. 

Lưu ý: 

• Các nguồn phát cho âm thanh hifi chiếm khoảng ⅓ ngân sách đầu tư, gồm có đầu CD, radio, đầu ghi…
• Amply chiếm ⅓ ngân sách. Nên chọn loại amply có công suất dự trù đủ lớn để phục vụ nhu cầu mở rộng sau này. 
• Loa cho âm thanh hifi chiếm ⅓ ngân sách còn lại. Loa chỉ phân phối âm thanh tốt khi được đặt trên chân đế. Vì vậy, cần trang bị cả chân đế phù hợp với hệ thống. 
• Phần còn lại sẽ phụ thuộc vào không gian lắp đặt và thiết kế bố cục để chất lượng âm thanh được tối ưu nhất. 

Nhìn chung, một quy trình lắp đặt dàn âm thanh hifi thường gồm các bước chi tiết sau. 

Chuẩn bị thiết bị và không gian

Chuẩn bị đầy đủ các thiết bị cần thiết cho hệ thống âm thanh hifi gồm loa, amply, nguồn phát, cáp kết nối, thiết bị hỗ trợ và một không gian đủ rộng để bố trí được các thiết bị này. 

Bố trí loa

Vị trí đặt loa cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản: 

• Khoảng cách lý tưởng giữa các loa chính là từ 2-3m. 
• Đảm bảo nguyên tắc Tam giác vàng, tức là vị trí 2 loa và người nghe tạo thành 1 tam giác đều các cạnh. 
• Khoảng cách từ loa đến tường tối thiểu là 30cm để tránh bị dội âm. 

Kết nối các thiết bị

• Kết nối loa với amply: Sử dụng dây loa để kết nối loa với amply. Lưu ý các cực âm, dương để đảm bảo đúng tín hiệu. 
• Kết nối amply với nguồn phát: Sử dụng dây tín hiệu phù hợp như RCA cho đầu CD và HDMI cho TV. 
• Kết nối nguồn điện: Cắm cáp nguồn vào amply và ổ cắm điện.

Điều chỉnh âm thanh

Bật nguồn amply và kiểm tra âm thanh bằng cách: 

• Điều chỉnh âm lượng: Tăng âm lượng từ thấp đến cao cho đến khi đạt mức mong muốn. 
• Cân chỉnh bass và treble: Bằng các nút điều chỉnh trên amply cho đến khi đạt chất lượng âm thanh tối ưu. 

Kiểm tra hệ thống

Bật thử một bản nhạc yêu thích và kiểm tra từng loa xem chất lượng âm thanh có đồng bộ, sắc nét và chân thực hay không. 

Hi-end là gì? Cách phân biệt hi-fi với hi-end

Hi-fi và hi-end là 2 khái niệm hoàn toàn khác nhau nhưng lại dễ bị nhầm lẫn trên thị trường âm thanh. 

• Hi-fi đề cập đến mức độ chân thực của âm thanh, bản chất nói đến tính chất của âm thanh. 
• Hi-end nói đến mức giá, chủng loại của thiết bị âm thanh, cũng thể hiện được phân khúc của sản phẩm. Hi-end còn có thể hiểu nôm na là các thiết bị âm thanh cao cấp nhất với chất lượng vượt trội và giá cả đắt đỏ. 

Trong hệ thống âm thanh, 2 thuật ngữ này cũng có mối liên hệ với nhau: Một hệ thống hi-end thường cung cấp chất lượng âm thanh hi-fi tốt nhất. Tuy nhiên, không phải âm thanh hi-fi nào cũng cần đến các thiết bị hi-end. 

Câu hỏi thường gặp về âm thanh hifi

Câu hỏi 1: Nguồn nhạc nào là phù hợp nhất cho âm thanh hifi?

Trả lời: Các tệp nhạc Lossless (FLAC, WAV, ALAC) hoặc đĩa than (Vinyl), CD là thích hợp nhất với âm thanh hifi thay vì nhạc nén như MP3.

Câu hỏi 2: Âm thanh hifi có phải âm thanh vòm không?

Trả lời: Không. Hifi tập trung vào dạng âm thanh nổi Stereo (2 kênh trái phải), không phải âm thanh dạng vòm trong rạp chiếu phim. 

Câu hỏi 3: Các yếu tố nào tác động đến hệ thống âm thanh hifi?

Trả lời: Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến âm thanh hifi như âm sắc, mật độ âm, tầng âm, trường âm và tính tương thích của các thiết bị.