Trí tuệ nhân tạo trong viễn thông tiềm năng lớn nhưng chưa tạo ra giá trị thực cho nhà đầu tư

Ngành viễn thông lấy lại đà tăng trưởng

Trong 05 năm từ 2021-2025, Báo cáo Telco Value Creators 2026 của Boston Consulting Group chỉ ra 63 nhà mạng đạt tổng lợi suất cổ đông (TSR) trung vị hằng năm khoảng 9%, tăng mạnh so với mức 4% ghi nhận trong giai đoạn 2020–2024, đồng thời vượt chi phí vốn chủ sở hữu của ngành hiện ở mức khoảng 6,5%. Ở bảng xếp hạng năm 2025, chỉ ba công ty đạt TSR từ 20% trở lên; đến năm nay, con số này tăng lên chín công ty.

Tính trên toàn ngành, các nhà mạng toàn cầu vươn lên vị trí 21 trong danh sách 33 lĩnh vực kinh tế, tăng 10 bậc so với một năm trước, điều này cho thấy viễn thông đang lấy lại uy tín trong mắt nhà đầu tư dù vốn bị coi là ngành khó tạo ra giá trị bền vững.

Nhiều nhà mạng trong Top 20 đạt TSR 5 năm từ 20% trở lên. Nguồn BCG

Tuy nhiên, không phải nhà mạng nào cũng được đạt đà tăng trưởng này, khi nhóm nhà mạng toàn cầu dẫn đầu bảng ghi nhận TSR trung vị năm năm đạt 14%, còn các nhà mạng quốc gia lớn tập trung vào một thị trường địa lý duy nhất với doanh thu trên 10 tỷ USD cùng các nhà mạng quy mô nhỏ hơn chỉ đạt TSR trung vị quanh mức 9%, trong khi các công ty hạ tầng và các thực thể tách ra từ khối tài sản vốn nặng chịu cảnh tệ hơn với TSR trung vị âm 4% bởi áp lực lãi suất cao kết hợp khả năng định giá dịch vụ hạn chế đã đẩy lợi suất của nhóm này ngày càng giảm.

Đặc biệt, khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại đang mở rộng nhanh chóng. Hai mươi nhà mạng hàng đầu hiện tạo ra TSR gấp khoảng ba lần mức trung vị của các nhà mạng còn lại trong mẫu nghiên cứu. Ở các thị trường phát triển, nhiều đợt tái cơ cấu chi phí liên tiếp đang cho thấy hiệu quả giảm dần, trong khi 5G và cáp quang đến hộ gia đình chưa kéo được doanh thu bình quân mỗi người dùng (ARPU) lên mức tương xứng với quy mô vốn đầu tư bỏ ra.

Xét theo chỉ số tạo ra giá trị tuyệt đối, tức mức thay đổi vốn hóa thị trường cộng với cổ tức chi trả trong năm năm, các nhà mạng trong nghiên cứu tạo ra tổng cộng 616 tỷ USD, thấp hơn so với gần 700 tỷ USD của giai đoạn năm năm kết thúc vào năm 2025, và phần lớn giá trị tập trung ở nhóm nhà mạng đang khai thác đà tăng trưởng mạnh tại Trung Quốc, Ấn Độ cùng các thị trường thu nhập thấp đến trung bình, trong đó có khu vực Trung Đông.

Giá trị tạo ra trong 5 năm cao, Top 10 doanh nghiệp viễn thông tạo giá trị lớn nhất (tỷ USD).Nguồn BCG

Cách đây mười năm, các nhà mạng tại những thị trường này mở rộng thuần túy nhờ phủ sóng kết nối cơ bản, nhưng hiện nay họ đang hưởng lợi từ tầng lớp trung lưu tăng nhanh với nhu cầu dữ liệu và dịch vụ số ngày càng lớn, cộng thêm làn sóng số hóa doanh nghiệp đang tăng tốc mạnh ở khắp nơi, từ đó giúp họ nắm thế chủ động hơn trong định giá dịch vụ, đồng thời tận dụng được hiệu quả chi phí và năng suất đầu tư hạ tầng tốt hơn trước, còn tại Ấn Độ, các thương vụ mua bán sáp nhập trong nội thị đã đưa ba nhà mạng lớn nhất lên nắm giữ 90% thị phần, với Reliance Jio và Bharti Airtel được dự báo sẽ cải thiện mạnh chỉ số lợi suất trên vốn đầu tư trong hai năm tới.

Ở chiều ngược lại, một số nhà mạng tại thị trường trưởng thành như Deutsche Telekom, Orange, SoftBank Corp và KDDI vẫn duy trì được TSR khoảng 15% đến 17% trong năm năm qua nhờ kỷ luật vận hành và thực thi chiến lược nhất quán, cho thấy thị trường chậm tăng trưởng không nhất thiết đồng nghĩa với lợi suất thấp nếu nhà mạng biết quản trị đúng hướng.

AI trong viễn thông triển khai rộng nhưng chưa tạo ra giá trị

Đây là điểm báo cáo BCG 2026 nhấn mạnh nhiều nhất, khi dù trí tuệ nhân tạo trong viễn thông đang được triển khai rộng rãi với hầu hết nhà mạng đều chạy các dự án thử nghiệm và một số đã ra mắt dịch vụ tích hợp AI, thị trường vẫn chưa định giá lại cổ phiếu ngành dựa trên làn sóng này, có nghĩa là đà phục hồi của viễn thông giai đoạn vừa qua chưa phải câu chuyện thành công của AI.

ITU chốt chuẩn kỹ thuật 6G toàn cầu

BCG cho rằng nguyên nhân nằm ở cách các nhà mạng đang triển khai AI, vốn thiên về cắt giảm chi phí từng phần thay vì tái cấu trúc toàn diện mô hình vận hành, mà chatbot AI hỗ trợ khách hàng là ví dụ tiêu biểu vì dù hữu ích, giải pháp này trên chưa đủ để tạo ra giá trị theo đúng nghĩa, trong khi con đường tạo ra giá trị thực sự đòi hỏi nhà mạng phải tái thiết kế toàn bộ hành trình khách hàng, đẩy mạnh bán chéo và cá nhân hóa dịch vụ để kéo ARPU lên mức cao hơn.

Trong mảng doanh nghiệp, AI đang mở ra cơ hội để các nhà mạng định vị lại mình thành đối tác số toàn trình, cung cấp kết nối tối ưu hóa bằng AI theo mô hình dịch vụ mạng linh hoạt hoặc các dịch vụ đám mây và AI nội địa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của chính phủ nhiều quốc gia, và BCG cho rằng chìa khóa để AI thực sự tạo ra sự định giá lại cổ phiếu ngành nằm ở chiến lược do chính CEO dẫn dắt với mục tiêu xây dựng các động lực tăng trưởng mới thay vì chỉ dừng lại ở những dự án AI không có sự gắn kết với nhau.

Nhà mạng cần làm gì để tạo ra giá trị trong thời gian tới

Báo cáo BCG 2026 chỉ ra ba nhóm hành động chiến lược để các nhà mạng nâng cao khả năng tạo ra giá trị trong những năm tới.

Thứ nhất là chuyển đổi sang mạng phần mềm định nghĩa linh hoạt, có khả năng mở rộng theo nhu cầu và giảm chi phí thông qua cạnh tranh đa nhà cung cấp thiết bị theo mô hình Open RAN.

Thứ hai là nâng cao năng suất vốn đầu tư thông qua việc tách mạng cố định để chuyển đổi mô hình kinh doanh sang dạng nhẹ tài sản, đồng thời đẩy mạnh chia sẻ hạ tầng mạng, và cả hai hướng này đều ít vấp phải rào cản pháp lý hơn so với con đường mua bán sáp nhập (M&A) theo kiểu truyền thống.

Thứ ba là M&A có mục tiêu rõ ràng, đặc biệt là hợp nhất trong thị trường nội địa. Tại một số thị trường trưởng thành, các cơ quan quản lý đang có xu hướng cởi mở hơn với hợp nhất, mở ra cơ hội cho các nhà mạng đang vận hành dưới chi phí vốn tìm kiếm đối tác để cải thiện hồ sơ tài chính và thu hút đầu tư mới.

BCG nhấn mạnh rằng các nhà mạng trên thế giới không cần phải sao chép quy mô tạo giá trị của Trung Quốc hay Ấn Độ, mà điều họ thực sự cần là kết hợp chiến lược rõ ràng, năng lực thực thi chắc chắn và tái cơ cấu toàn diện theo hướng AI để tạo ra lợi ích bền vững tích lũy dần theo thời gian.

5 tập đoàn viễn thông rót 37,5 triệu USD lập Syntelligence AI Năm nhà mạng toàn cầu góp 37,5 triệu USD lập Syntelligence AI, có trụ sở tại Anh và hướng tới xây dựng mô hình ngôn …

Huawei dẫn đầu thị trường thiết bị viễn thông toàn cầu Sau ba năm liên tiếp suy giảm với tổng mức giảm 14% giai đoạn 2022–2024, thị trường thiết bị viễn thông toàn cầu phục hồi …

Nvidia biến hạ tầng viễn thông thành lưới AI phân tán toàn cầu Tại hội nghị GTC 2026, Nvidia công bố kiến trúc lưới trí tuệ nhân tạo (AI) phân tán địa lý, hợp tác với sáu nhà …